Добры настаўнік

Парадак графічнага разбору ў ВНУ

1. Назвы літар і абазначаныя імі гукі.

2. Колькасць літар і гукаў, асаблівасці іх суадносін (акрэсліць — калі ёсць разыходжанні паміж графічным абазначэннем гука і яго вымаўленнем).

3. Від галосных літар паводле функцыі: ётавыя, палаталізаваныя ці велярызаваныя.

4. Літары з асноўным і дадатковым гукавым значэннем.

5. Адназначныя і двухзначныя літары.

6. Прынцып ужыванпя літар (гукавы ці складовы).

Узоры графічнага разбору слова

На долю нам выпала шчасце па ленінскіх сцежках ісці.

Сцежках

1. Літары: с(эс), ц(цэ), е(е), ж(жэ), к(ка), а(а), х(ха). Гукі: [с’], [ц’], [э], [ш], [к], [а], [х].

2. Літар 7, гукаў 7. Літара ж перад літарай для глухога [к] абазначае гук [ш].

3. Літара е палаталізаваная; а — велярызаваная.

4. Літары с, ц, е, к, а, х з асноўным гукавым значэннем; літара ж — з дадатковым.

5. Літара а адназначная; літары с, ц, е, к, х — двухзначныя.

6. Літара а ўжываецца паводле гукавога прынцыпу; с, ц, е, к, х — паводле складовага.

 

Марозная ціхая ноч плыве над зямлёю.

Марозная

1. Літары: м(эм), а(а), р(эр), о(о), з(зэ), н(эн), а(а), я(я). Гукі: [м], [а], [р], [о], [з], [н], [а], [j], [а].

2. Літар 8, гукаў 9. Літара я пасля галоснай а абазначае два гукі: [j] і [а].

3. Літары а, о велярызаваныя; я — ётавая.

4. Усе літары ўжыты з асноўным гукавым эначэннем.

5. Літары а, р, о адназначныя; м, з, н, я —двухзначныя.

6. Літары а, р, о ўжываюцца паводле гукавога прынцыпу; м, з, н, я — паводле складовага.

 

Мы — першыя ў свеце разведчыкі будучыні.

Разведчыкі

1. Літары: р(эр), а(а), з(зэ), в(вэ), е(е), д(дэ), ч(чэ), ы(ы), к(ка), і(і). Гукі [р], [а], [з’], [в’], [э], [ч‾], [ы], [к’], [і].

2. Літар10, гукаў 9. Спалучэнне дзвюх літар д і ч абазначае гук [ч‾].

3. Літары а, ы велярызаваныя; е, і — палаталізаваныя.

4. Усе літары, акрамя д, ужыты з асноўным гукавым значэннем; д — з дадатковым.

5. Літары р, а, ы, ч адназначныя; з, в, е, к, і — двухзначныя.

6. Літары р, а, ч, ы ўжываюцца паводле гукавога прынцыпу; з, в, е, к, і — паводле складовага.