Добры настаўнік

Парадак сінтаксічнага разбору словазлучэння

У ВНУ

1. Выдзеліць словазлучэнне са сказа.

2. Простае ці складанае словазлучэнне.

3. Назваць галоўнае і залежнае словы.

4. Пачатковая форма словазлучэння.

5. Тып словазлучэння паводле выражэння галоўнага і залежнага слоў:

• іменнае — субстантыўнае з залежным словам назоўнікам, займеннікам, лічэбнікам, прыслоўем, дзеясловам;
• прыметнікавае з залежным словам назоўнікам, займеннікам, лічэбнікам;
• лічэбнікавае з залежным словам назоўнікам;
• займеннікавае з залежным словам назоўнікам;
• дзеяслоўнае з залежным словам назоўнікам, займеннікам, прыслоўем;
• прыслоўнае з залежным словам назоўнікам, прыслоўем, займеннікам.

6. Сінтаксічныя адносіны паміж кампанентамі словазлучэння: атрыбутыўныя, аб’ектныя, акалічнасныя (ці адвербіяльныя): прасторавыя (месца), часавыя, прычынныя, азначальна-акалічнасныя, колькасныя (меры і ступені) і інш.

7. Віды сінтаксічнай сувязі: дапасаванне (поўнае, няпоўнае), кіраванне (прыназоўнікавае, беспрыназоўнікавае, моцнае, слабае), прымыканне (якая часціна мовы прымыкае).

8. Сродкі выражэння граматычнай сувязі слоў: форма слова (канчатак), службовае слова (прыназоўнік, злучнік), парадак слоў, сэнсавая залежнасць.

У школе

1. Выдзеліць словазлучэнне са сказа.

2. Назваць галоўнае і залежнае словы.

3. Якімі часцінамі мовы выражаны галоўнае і залежнае словы.

4. Граматычнае значэнне словазлучэння.

5. Спосаб сінтаксічнай сувязі: дапасаванне, кіраванне, прымыканне.

Узоры выканання сінтаксічнага разбору словазлучэння

Мірна і ціха шасцелі лісцем старыя яблыні.

У ВНУ

Яблыні шасцелі

Яблыні шасцелі — граматычная аснова, прэдыкатыўнае словазлучэнне. Сувязь паміж дзейнікам і выказнікам — поўнае дапасаванне, выказнік дапасуецца да дзейніка ў ліку; сродак граматычнай сувязі — форма слова (канчатак -і).

 

Старыя яблыні

1. Старыя яблыні — словазлучэнне.

2. Простае.

3. Галоўнае слова — назоўнік яблыні, залежнае — прыметнік старыя.

4. Пачатковая форма — старая яблыня.

5. Словазлучэнне іменнае, субстантыўнае з залежным словам прыметнікам.

6. Адносіны паміж словамі атрыбутыўныя: называюць прадмет і яго прымету.

7. Сувязь слоў — дапасаванне, поўнае (залежнае слова дапасуецца да галоўнага ў ліку і склоне).

8. Сродак выражэння граматычнай сувязі — форма слова (канчатак -ыя).

 

Шасцелі лісцем

1. Шасцелі лісцем — словазлучэнне.

2. Простае.

3. Галоўнае слова — дзеяслоў шасцелі, залежнае — назоўнік лісцем.

4. Пачатковая форма — шасцець лісцем.

5. Словазлучэнне дзеяслоўнае з залежным словам назоўнікам.

6. Адносіны паміж словамі аб’ектныя: называюць дзеянне і прадмет, якім утвараецца дзеянне.

7. Сувязь слоў — кіраванне, беспрыназоўнікавае, моцнае.

8. Сродак выражэння граматычнай сувязі — форма слова (канчатак -ем).

 

Шасцелі [мірна і ціха]

1. Шасцелі [мірна і ціха] — словазлучэнне.

2. Простае.

3. Галоўнае слова — дзеяслоў шасцелі, залежнае — прыслоўі [мірна і ціха].

4. Пачатковая форма — шасцець [мірна і ціха].

5. Словазлучэнне дзеяслоўнае, у якасці залежнага члена — спалучальны рад прыслоўяў.

6. Адносіны паміж словамі азначальна-акалічнасныя: называюць дзеянне і яго прымету.

7. Сувязь слоў — прымыканне (да дзеяслова прымыкаюць прыслоўі [мірна, ціха]).

8. Сродак выражэння сувязі — сэнсавая залежнасць.

 

У школе

Яблыні шасцелі

Яблыні шасцелі — граматычная аснова (дзейнік і выказнік).

 

Старыя яблыні

1. Старыя яблыні — словазлучэнне.

2. Галоўнае слова — яблыні, залежнае — старыя.

3. Галоўнае слова выражана назоўнікам, залежнае — прыметнікам. (Словазлучэнне мае будову: прыметнік + назоўнік×.)

4. Граматычнае значэнне словазлучэння: абазначае прадмет і яго прымету.

5. Спосаб сінтаксічнай сувязі — дапасаванне.

 

Шасцелі лісцем

1. Шасцелі лісцем — словазлучэнне.

2. Галоўнае слова — шасцелі, залежнае — лісцем.

3. Галоўнае слова выражана дзеясловам, залежнае назоўнікам. (Словазлучэнне мае будову: ×дзеяслоў + назоўнік.)

4. Граматычнае значэнне словазлучэння: абазначае дзеянне і прадмет, якім утвараецца дзеянне.

5. Спосаб сінтаксічнай сувязі — кіраванне.

 

Шасцелі [мірна і ціха]

1. Шасцелі [мірна і ціха] — словазлучэнне.

2. Галоўнае слова — шасцелі, залежнае — прыслоўі [мірна і ціха].

3. Галоўнае слова выражана дзеясловам, залежнае — прыслоўямі. (Словазлучэнне мае будову: ×дзеяслоў + [прыслоўе і прыслоўе].)

4. Граматычнае значэнне словазлучэння: абазначае дзеянне і яго прымету.

5. Спосаб сінтаксічнай сувязі — прымыканне (залежнае слова звязваецца з галоўным толькі сэнсам).